mainoff.gif
lastdyoff.gif
lastwkoff.gif
treeoff.gif
searchoff.gif
helpoff.gif
contactoff.gif
creditsoff.gif
homeoff.gif


The Dalta Boards » Archive: 2005- » 2005 (Irish Only) » Luchd labhairt na Gidhlig (bho "An Gidheal r") « Previous Next »

Author Message
Top of pagePrevious messageNext messageBottom of page Link to this message

Peadar__grofa
Member
Username: Peadar__grofa

Post Number: 356
Registered: 01-2005
Posted on Tuesday, October 18, 2005 - 02:00 am:   Small TextLarge TextEdit Post Print Post

Dealbh coileanta air luchd labhairt na Gidhlig

Chaidh figearan fhoillseachadh a bha a sealltainn gu robh, ann an 2001, beagan comais sa Ghidhlig aig crr air 92,000 duine an Alba dreach beagan nas lugha na dh sa cheud den ireamh-sluaigh agus gu robh faisg air drna leth nan daoine sin a fuireach anns na h-Eileanan Siar, sa Ghidhealtachd no ann an Earra-Ghidheal is Bd.

Bha na figearan ann an aithisg a chaidh fhoillseachadh le Clradair na h-Alba mu chleachdadh na Gidhlig an Alba, air an toirt bho chunntasan-sluaigh 2001 agus 1991.

Thuirt Donnchadh MacGhillenaoimh, Clradair na h-Alba: Tha an aithisg seo, a tha stidhichte air mion-sgrdadh de chunntas-sluaigh 2001, a sealltainn gu bheil piseach agus cronadh a tighinn air a Ghidhlig. Thuit an ireamh de luchd-labhairt na Gidhlig 7,300 r nan 1990an. Ach, mheudaich an ireamh de dhaoine a bha a leughadh Gidhlig 3,200 agus dhirich an ireamh de dhaoine a tha comasach air sgrobhadh ann an Gidhlig 3,100.

Chithear bhon chunntas-sluaigh gu bheil a Ghidhlig a cronadh anns na promh sgrean traidiseanta aice, gu snraichte sna h-Eileanan Siar, ach a fs ann an iomadh pirt eile de dhAlba agus am measg igridh. B urrainn do mu 430 a bharrachd de dhigridh, aois cig gu naoi, Gidhlig a bhruidhinn ann an 2001 na ann an 1991. Tha i a gluasad bho bhith na cainnt-beil gu bhith na cnan a thathar a bruidhinn, a leughadh agus a sgrobhadh.

S iad na promh thoraidhean:

Bha beagan comais sa Ghidhlig aig 92,400 neach aois tr agus os a chionn ann an 2001.

Bha barrachd dhaoine le comas sa Ghidhlig a fuireach sna h-Eileanan Siar (18,420), Roinn na Gidhealtachd (18,360) agus Earra-Ghidheal agus Bd (6,520) na ann an roinn comhairle sam bith eile.

Chaidh an ireamh de dhaoine aois a tr agus os a chionn comasach air bruidhinn Gidhlig sos 11 sa cheud eadar 1991 agus 2001. Mheudaich an ireamh a b urrainn Gidhlig a leughadh seachd gu leth sa cheud agus mheudaich an ireamh comasach air Gidhlig a sgrobhadh 10 sa cheud anns an aon ine.

Thuit an ireamh de dhaoine a b urrainn bruidhinn, leughadh no sgrobhadh Gidhlig gu 3,800 nas lugha (sia sa cheud) eadar 1991 agus 2001, agus dhirich an ireamh le comas Gidhlig nas motha, a b urrainn an cnan a bhruidhinn, a leughadh agus a sgrobhadh gu 1,800 a bharrachd (sia sa cheud) anns an aon ine.

Ann an 2001 b e luchd-labhairt Gidhlig a bha ann an 63 sa cheud de dhaoine aois a tr agus os a chionn le beagan comais sa Ghidhlig, agus bha 29 sa cheud comasach air Gidhlig a thuigsinn ach cha robh air a bruidhinn, a leughadh no a sgrobhadh.

Mheudaich rean labhairt Gidhlig eadar 1991 agus 2001 do dhaoine aois eadar cig agus naoi, ged a bha tuiteam airson nan aoisean sin ann am promh sgrean Gidhlig nan Eilean Siar agus san Eilean Sgitheanach agus Loch Aillse.

Ann an 2001, bha luchd-labhairt Gidhlig aois tr agus os a chionn timcheall air cig bliadhna agus ochd mosan na bu shine na buill cuibheasach den ireamh-sluaigh.

Ann an 2001, bha comas sa Ghidhlig aig 72 sa cheud de dhaoine a bha a fuireach anns na h-Eileanan Siar, na b irde na roinn ghdarrais ionadail sam bith eile an Alba.

Taobh a-muigh nam promh chernaidhean Gidhlig, b e dreach aon sa cheud den ireamh-sluaigh aig an robh comas sam bith sa Ghidhlig ann an 2001.

Thuit an ireamh agus an ireamh sa cheud de dhaoine a bruidhinn Gidhlig anns na h-Eileanan Siar eadar 1991 agus 2001 airson a h-uile buidheann aoise.

B ann aig sgre Bharabhais, ann an iar-thuath nan Eilean Siar, a bha a chuibhreann a b irde de luchd-labhairt Gidhlig ann an Alba gu lir 75 sa cheud ann an 2001 agus 87 sa cheud ann an 1991.

A bruidhinn mu na figearan, thuirt ministear an fhoghlaim, Peadart Peacock: S e naidheachd mhath a tha seo dhan Gidhlig agus e a sealltainn mar a tha an cnan a faighinn taic air feadh na dthcha, gu h-raidh ann an sgrean nach eil gam faicinn mar chridhe a chnain, agus gu bheil rdachadh air a thighinn anns na h-ireamhan as urrainn a Ghidhlig a leughadh s a sgrobhadh.

Sin na daoine as urrainn an cnan a chumail be san m ri teachd agus danamh cinnteach gum bi i na phirt mhr ann am beatha a h-uile duine.

Tha e gu h-raidh misneachdail gu bheil sinn a faicinn rdachadh anns an ireamh igridh le sgilean Gidhlig. Tha seo a sealltainn cho cudromach s a tha foghlam tro mheadhan na Gidhlig agus mar a tha e a fs, rud a tha cuideachd a ciallachadh gum bi an cnan seo soirbheachail san m ri teachd.

http://www.an-gaidheal-ur.co.uk/damhair05.pdf

Peadar Grofa

Add Your Message Here
Posting is currently disabled in this topic. Contact your discussion moderator for more information.


©Daltaí na Gaeilge