(Click here to read this article in
English.)
ETHEL BROGAN - ár
mBunaitheoir
Rugadh agus tógadh Ethel Brogan i gCathair Ard Mhaca i
dTuaisceart na h-Éireann. Nuair a bhí sí ina cailín
óg, chaith sí a laetheanta i measc an chultúir Ghaelach.
B'in é an uair ar thit Ethel i ngrá leis an nGaeilge. Chuaigh
sí ar imirce sa mbliain 1946, agus chaith sí na ceithre bhliain
ina dhiaidh sin i gCathair Nua-Eabhrac. Sa deireadh, d'aistrigh sí
amach faoin tuaith i Stát Nua-Eabhrac, áit insa bhfuil sí
ina conaí lena fear céile, Liam Brogan.
Cé go raibh Ethel ag maireachtáil sna Stáit Aontaithe
Mheirceá, ní raibh aon dearmad déanta aice ar na
rudaí Gaelach, go háirithe an Teanga. Thosaigh sí ag
múineadh ranga Ghaeilge ar mhaithe a comharsan Mheiriceánach.
Ní raibh na ranganna ar siúl aici ach oíche amháin
sa seachtain, agus go gairid, thug Ethel faoi deara go raibh an-deachracht acu
an Teanga a fhóghlaim ar an modh sin. Chuimhnigh sí go
ceanúil ar an mbealach ar fhóghlaim sí fhéin an
Ghaeilge. Chaitheadh sí mí iomlán gach samhradh sa
nGaeltacht ag staidéar na Gaeilge, gan focal Bhéarla ar bith a
labhairt. Bhí sé chomh héasca, chomh
nádúrtha, an Teanga fhóghlaim mar sin.
Chinn Ethel ar an bhfaill céanna a thabhairt dena cuid mhic
léinn. Shocraigh sí an chéad Deireadh Seachtain na
Gaeltachta faoi Mhárta 1981. Tháinig daltaí as rang
Ethel agus as na ranganna áitiúla eile. D'fhreastal breis is
tríocha daoine ar an gclár, agus d'éirigh sé go
hán-mhaith leo. Chonaic na mic léinn go raibh siad in ann
úsáid a bhaint as an Ghaeilge mar theanga bheo, agus
spóirt 'is spraoi a bheith acu ag an am céanna.
Tá a fhios ag an domhan an scéal ó shin. Níor
stad Ethel ag obair ar son na cúise ón uair sin i leith.
D'ullmhaigh sí Deireadh Seachtaine eile, agus ansin ceann eile, agus
thar éis sin ceann eile fós. Sa lá atá inniu ann,
bíonn sceideal lán réite aice i gcaitheamh na bliana ar
fad. Chun cabhair a thabhairt di leis an misean seo, bunaíodh
"Daltaí na Gaeilge" leis an t-aon chuspóir amháin - "Chun
an Ghaeilge a múineadh agus í a chuir chun cinn". D'fhill cuid
dena mic léinn abhaile agus bhunaigh siad a gcláir fhéin
a bhí bunaithe ar shampla Ethel. I láthair na huaire, tá
a gcláir ar siúl ar fud Mheiriceá Thuaidh. Tá
Ethel an-bhródúil astu.
Bíonn cláir tairgthe ag Daltaí na Gaeilge i
Stát Nua-Eabhrac, Nua Gheirsí agus Coill Phenn. Agus
bíonn ranganna le fáil iontu atá feiliúnach do
chuile dhaoine, idir glan tosaitheoirí agus cainteoirí
dúchasa.
Deireann Ethel go ndéanann sí an obair mar is grá
léi í. In a barúil fhéin, ní obair
atá i gceist ar chor ar bith ach comhlíonadh nuair atá
duine ag streachailt ar son na cúise.
Bí léi, bí linn; agus beidh fáilte Uí
Cheallaigh romhat, cinnte!
|